గురజాడ గారి "పెద్ద మసీదు"

"కన్యాశుల్కం " రచయితగా గురజాడ అప్పారావు గారి గురించి తెలియని వారు ఉండకపోవచ్చు . ఆయన కేవలం కొన్ని నాటకాలు వ్రాయటానికే పరిమితం కాలేదు . కొన్ని కధానికలు కూడా వ్రాశారు . ఈ విషయం కొంత మందికి తెలియదు . అయితే అవి అముద్రితాలు. ఆయన చనిపోయిన తరువాత ఆయన వ్రాసుకున్న డైరీ లు , వ్రాత ప్రతులూ , కాగితాలలో బయటపడిన , ముద్రణ కోసం సిద్దం చేసుకున్నట్టు గా ఉన్న , వేళ్ళ తో లెక్కించగల్గిన కొన్ని కధలలో ఈ "పెద్ద మసీదు" కధ ఒకటి.ఆయన వ్రాసుకున్న ఊహలూ , ఆలోచనలలో అనేక కధలకు సరిపడే ముడి సరుకు ఉంది . ఇంకొంత కాలం బ్రతికి ఉంటే అవన్నీ ఎన్నో మంచి కధలుగా రూపు దిద్దుకుని ఉండేవి .
ఈ "పెద్ద మసీదు" కధని చదివిన కొందరు అసంపూర్తి రచన అనీ , ఇంకా వ్రాయవలసింది ఉండి ఉండవచ్చు అనీ అభిప్రాయపడ్డారట .ఇంతకూ కధ ఏమిటంటే ఒక పండితుడు ఉంటాడు. చాలా ఏళ్ళు కాశీ లో గడిపి ఒక శిష్యుడు తో స్వగ్రామం వస్తాడు . దూరం నుంచే కనపడే ఆ గ్రామ దేవాలయ గోపురం కనపడక పోయేసరికి కంగారు పడతాడు . అ స్థానంలో ఓ పెద్ద మసీదు గోపురం కనపడుతుంది . ఆశ్చర్యం నుండి తేరుకుని మశీదు దగ్గరకు వచ్చి అక్కడ ఉన్న ఇమాం ను సంప్రదిస్తారు . ఆ ఇమాం బండగా , ముక్తసరిగా కసిరినట్లుగా మాట్లాడుతాడు . చాలా బాధ కలిగిన పండితుడు వెనక్కు పోదామని నిర్ణయించుకుంటాడు . కానీ శిష్యుడు వారించి కనీసం ఆవీధి లోనే ఉండే తమ బంధువుల వివరాలైనా తెలుసుకోమని సలహాచెప్తాడు. సరేనని తమాయించుకుని ఇమాం ద్వారా బంధువుల విచారణ చేస్తాడు . తద్వారా ఈ ఇమాం తన మేనల్లుడే అని తెలుసుకుంటాడు . ఇద్దరూ ఆనంద పరవశులై పరస్పరం కౌగలించుకుంటారు .
ఈ కధానిక చదివిన తరువాత ఏమాత్రం బుర్ర ఉన్న వాడైనా అసంపూర్ణం అనగలడని అనుకోను . ఏ కాలానికైనా అంతర్జాతీయ కధానికా సంకలనాల కెక్కాల్సిన స్థాయి దీనిది . ఇంతటి శక్తి వంతమైన కధని ఆయన కేవలం 500 లోపు పదాలలో , అదీ సుమారు 100 సంవత్సరాల క్రితం వ్రాశారు. మతం కన్నా రక్తసంబంధం గొప్పదనే సందేశాన్ని మనసుకి హత్తుకునేలా చెప్పారు . ఈ కధకి ఒక్క వాక్యం కలిపినా , కనీసం ఒక పదం కలిపినా కధ పాడవుతుందేమో అనిపిస్తుంది.
సాహిత్య అకాడమీ వారు భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతలు శీర్షికన ప్రచురించిన శ్రేణిలో నార్ల వెంకటేశ్వర రావు గారు ఆంగ్లంలో వ్రాసిన
"గురజాడ"అనే పుస్తకం లో అప్పారావు గారి అముద్రిత రచనల (డైరీలు , వ్రాతప్రతులు వగైరా ) గురించి చదవవచ్చు. దీనిని కేతు విశ్వనాధ రెడ్డి గారు అదే పేరుతో తెలుగు లోనికి అనువదించారు .